Cấu tạo từ: Tiền tố và Hậu tố

Tại sao học cấu tạo từ?

Nếu bạn biết nghĩa của các tiền tố (prefix) và hậu tố (suffix), bạn có thể đoán nghĩa của hàng nghìn từ mới mà không cần tra từ điển. Đây là một kỹ năng cực kỳ hữu ích để mở rộng vốn từ nhanh chóng!

---

PHẦN 1: Tiền tố (Prefixes)

Tiền tố đứng trước từ gốc và thay đổi nghĩa của từ.

Tiền tố phủ định

Tiền tố	Nghĩa	Ví dụ
un-	không	happy → unhappy, kind → unkind, fair → unfair
in-	không	formal → informal, correct → incorrect, complete → incomplete
im-	không (trước p/m)	possible → impossible, patient → impatient, polite → impolite
il-	không (trước l)	legal → illegal, logical → illogical
ir-	không (trước r)	regular → irregular, responsible → irresponsible
dis-	không, ngược lại	agree → disagree, honest → dishonest, appear → disappear

Tiền tố về số lượng/kích thước

Tiền tố	Nghĩa	Ví dụ
over-	quá nhiều, vượt	eat → overeat, work → overwork, sleep → oversleep
under-	không đủ, dưới	estimate → underestimate, cooked → undercooked
re-	làm lại	do → redo, write → rewrite, build → rebuild, use → reuse
pre-	trước	school → preschool, view → preview, heat → preheat
post-	sau	war → postwar, graduate → postgraduate
ex-	cựu, trước đây	husband → ex-husband, president → ex-president
multi-	nhiều	cultural → multicultural, national → multinational
micro-	nhỏ	wave → microwave, chip → microchip
mega-	rất lớn	star → megastar, store → megastore

Tiền tố về thái độ/quan điểm

Tiền tố	Nghĩa	Ví dụ
mis-	sai	understand → misunderstand, use → misuse, lead → mislead
co-	cùng nhau	operate → co-operate, worker → co-worker, exist → co-exist
anti-	chống lại	war → anti-war, social → antisocial, bacterial → antibacterial
pro-	ủng hộ	environment → pro-environment, active → proactive
semi-	nửa	final → semifinal, circle → semicircle
inter-	giữa	national → international, act → interact, view → interview

---

PHẦN 2: Hậu tố (Suffixes)

Hậu tố đứng sau từ gốc và thường thay đổi loại từ (từ động từ thành danh từ, từ tính từ thành trạng từ...).

Hậu tố tạo DANH TỪ

Hậu tố	Từ gốc	Danh từ mới
-tion/-sion	educate →	education, action, decision, pollution
-ment	develop →	development, government, achievement
-ness	happy →	happiness, sadness, kindness, darkness
-ity	creative →	creativity, ability, possibility, reality
-er/-or	teach →	teacher, doctor, actor, writer
-ist	art →	artist, scientist, journalist, tourist
-ism	real →	realism, capitalism, tourism
-ance/-ence	perform →	performance, difference, importance
-ship	friend →	friendship, leadership, relationship
-hood	child →	childhood, neighborhood, manhood

Hậu tố tạo TÍNH TỪ

Hậu tố	Từ gốc	Tính từ mới
-ful	hope →	hopeful, careful, beautiful, powerful
-less	hope →	hopeless, careless, useless, homeless
-able/-ible	read →	readable, comfortable, possible, flexible
-ous	fame →	famous, dangerous, nervous, adventurous
-al	nation →	national, natural, traditional, musical
-ic	history →	historic, artistic, dramatic, scientific
-ive	create →	creative, active, positive, sensitive
-y	rain →	rainy, windy, cloudy, healthy, lucky
-ish	child →	childish, selfish, foolish, British, Spanish
-en	gold →	golden, wooden, frozen, broken

Hậu tố tạo ĐỘNG TỪ

Hậu tố	Từ gốc	Động từ mới
-ize/-ise	modern →	modernize, realize, organize, apologize
-en	short →	shorten, widen, strengthen, deepen
-ify	simple →	simplify, justify, identify, classify

Hậu tố tạo TRẠNG TỪ

Hậu tố	Từ gốc	Trạng từ
-ly	quick →	quickly, carefully, beautifully, suddenly

---

Ứng dụng thực tế — Họ từ (Word families)

Từ một từ gốc, bạn có thể tạo ra nhiều từ trong cùng "họ":

Danh từ	Động từ	Tính từ	Trạng từ
education	educate	educational	educationally
beauty	beautify	beautiful	beautifully
creation	create	creative	creatively
danger	—	dangerous	dangerously
nation	—	national	nationally
success	succeed	successful	successfully
care	care	careful / careless	carefully / carelessly

---

Hội thoại mẫu

Thảo luận về nghề nghiệp

Linh: Have you seen the news? They're building a multinational company in our city. (Bạn có xem tin không? Họ đang xây dựng một công ty đa quốc gia ở thành phố mình.)

Nam: Yes! That's the development project near the university, right? (Đúng rồi! Đó là dự án phát triển gần trường đại học phải không?)

Linh: Exactly. They'll need international employees. I'm hoping to apply. (Đúng vậy. Họ sẽ cần nhân viên quốc tế. Tôi đang hy vọng ứng tuyển.)

Nam: Are you qualified? Do you have any international experience? (Bạn có đủ tiêu chuẩn không? Bạn có kinh nghiệm quốc tế nào không?)

Linh: I've been a co-worker on a few international projects. I think my English is good enough. (Tôi đã là đồng nghiệp trong một số dự án quốc tế. Tôi nghĩ tiếng Anh của mình đủ tốt.)

Nam: Don't underestimate yourself! You're very creative and hardworking. (Đừng đánh giá thấp bản thân! Bạn rất sáng tạo và chăm chỉ.)

---

Bài tập

Bài 1: Thêm tiền tố phủ định đúng

1. ____possible 2. ____legal 3. ____honest 4. ____responsible 5. ____regular
2. ____patient 7. ____appear 8. ____kind

Bài 2: Tạo danh từ từ động từ/tính từ

1. educate → ______ 2. develop → ______ 3. happy → ______ 4. able → ______
2. perform → ______ 6. different → ______ 7. friend → ______ 8. create → ______

Bài 3: Điền từ đúng loại

1. She is very ________ (create) — mọi dự án của cô ấy đều độc đáo.
2. His ________ (kind) touched everyone at the party.
3. They need to ________ (modern) their technology.
4. It is ________ (possible) to learn a language in one week.
5. She acted very ________ (responsible) — không ai bị thương.

---

Đáp án

Bài 1:

1. impossible 2. illegal 3. dishonest 4. irresponsible 5. irregular 6. impatient 7. disappear 8. unkind

Bài 2:

1. education 2. development 3. happiness 4. ability 5. performance 6. difference 7. friendship 8. creation/creativity

Bài 3:

1. creative 2. kindness 3. modernize 4. impossible 5. responsibly

---

Lỗi hay mắc

Sai	Đúng	Giải thích
unpossible	impossible	"possible" bắt đầu bằng "p" → im-
inresponsible	irresponsible	"responsible" bắt đầu bằng "r" → ir-
She is a creation person.	She is a creative person.	Cần tính từ "creative"
He acted responsable.	He acted responsibly.	Cần trạng từ "-ly"
hapiness	happiness	happy → happi + ness

---

Bài tập về nhà

1. Chọn 10 từ mới bạn học tuần này và tìm họ từ của chúng (danh từ, động từ, tính từ, trạng từ)
2. Đọc một bài báo tiếng Anh ngắn và gạch chân 10 từ có tiền tố hoặc hậu tố bạn nhận ra
3. Tạo "bản đồ từ" (word map) cho 3 từ gốc: "nation", "create", "success" — viết các từ liên quan